الشيخ رسول جعفريان وديگران

303

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

گاهى نام كتاب او را با عنوان الردة و الفتوح و گاهى الفتوح آورده است . « 1 » كتاب الرده واقدى هم مورد توجه بوده و 21 بار از آن استفاده شده و نيز كتاب الرده و ثيمة بن الفرات ( 237 ه . ) كه از آن در هفتاد جا ياد شده است و اما الفتوح واقدى كمتر مورد توجه ابن حجر بوده و فقط در يك جا از آن استفاده كرده است . « 2 » 5 . تواريخ عمومى : تاريخ طبرى ، ذيل المذيل او ، تاريخ خليفة بن خياط ، المعارف ابن قتيبه ، انساب الأشراف بلاذرى ، مروج الذهب مسعودى ، تجارب الامم أبو على مسكويه و تاريخ ابن كثير از جمله تواريخ عمومى هستند كه ابن حجر از آنها مطالبى گرفته است . وى همچنين از تاريخ الكبير بخارى ، تاريخ دمشق ابن عساكر و تاريخ بغداد بهره جسته است . 6 . الفضائل و المناقب : ابن حجر در اين بخش از مآخذ خود ، از كتاب مناقب على ( ع ) شيخ مفيد ، به عنوان يك منبع شيعى استفاده كرده و هفت بار از آن اقتباس نموده است . او يادآور شده كه اين كتاب را نعمان رافضى تصنيف كرده است . « 3 » از ديگر كتب مورد استفادهء او در اين مورد ، مىتوان به فضائل الصحابه ابن ابى خيثمه و أبو نعيم اصفهانى و خصائص نسائى ، ايمان ابو طالب ، المثالب هيثم بن عدى و . . . اشاره كرد . ب ) اقتباس از كتابهاى صحابه شناسى ابن حجر از بالغ بر 60 كتابى كه در اين زمينه تأليف شده ، استفاده كرده است كه به پاره‌اى از اين كتابها و ميزان اقتباس او از اين كتب اشاره مىشود . ابن حجر از تاريخ الصحابه بخارى ( م . 256 ه . ) كه به گفتهء او نخستين نوشته دربارهء صحابه است ، « 4 » 41 مورد استفاده كرده ، اما گفته است كه كتاب را نديده و مطالب آن را از طريق بغوى نقل كرده است . برخى از موارد ديگر عبارتند از : كتاب الصحابه ابن ابى حاتم ، 502 مورد ( بدون ياد از عنوان كتاب ) ؛ معجم الصحابه بغوى ( م . 317 ه . ) 109 مورد ؛ الصحابه ابن برقى 70 مورد ؛ معرفة الصحابه ابو حاتم البستى ( م . 354 ه . ) 95 مورد ؛ معرفة الصحابه ابو عبد اللّه محمد بن منده ( م . 395 ه . ) 68 مورد ؛ معرفة الصحابه ابو نعيم اصفهانى 37 مورد ؛ بيشترين استفاده از استيعاب ابن عبد البر

--> ( 1 ) . همان ، ج 2 ، ص 11 . ( 2 ) . اصابه ، ج 3 ، ص 167 . ( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 80 ، ج 4 ، ص 190 ، ج 4 ، ص 66 ، ج 5 ، ص 353 و 473 ؛ ج 6 ، ص 317 . ابن حجر گاهى نام المفيد بن النعمان را « الميد » و گاهى المؤيد بن النعمان آورده است ، كه در واقع همان المفيد است ؛ البته چند بار نيز المفيد آورده است ( ر . ك : ابن حجر العسقلانى و مصنفاته ، ج 2 ، ص 117 ، پاورقى ) . ( 4 ) . اصابه ، ج 1 ، ص 1 .